فرهنگ دریایی در ایران، وقتی دریا فقط یک قاب عکس است

ایران سرزمینی است که از سه جهت با امواج دریا همسایه است و تاریخش با بادبان و لنج گره خورده، اما عجیب است که در ذهنیت امروز جامعه ما، ردپای چندانی از این آبی بیکران نیست. این فاصله عمیق و تاریخی میان ایرانیان و دریا، اکنون فراتر از یک مسئله فرهنگی، به بزرگترین مانع پنهان توسعه دریامحور تبدیل شده است. در حالی که مسئولان مدام از اقتصاد دریا حرف می زنند، واقعیت تلخ اینجاست که برای بخش بزرگی از جامعه، دریا نه یک فرصت برای زندگی و پیشرفت، بلکه تنها یک تصویر زیبا در قاب تلفن همراه یا مقصدی برای تماشای غروب در تعطیلات است.

ریشه این “خشکی زدگی” فرهنگی را باید در سبک زندگی شهری جستجو کرد. معماری، تفریحات و الگوی زیست ما کاملاً بر مبنای خشکی بنا شده و تجربه دریایی از روزمرگی ها حذف شده است. بدتر آنکه نظام آموزشی نیز در این زمینه سکوت کرده است؛ کتاب های درسی ما بوی دریا نمی دهند. نه روایتی از تاریخ دریانوردی کهن ایرانیان دارند و نه دانش آموزان را با اهمیت سواحل آشنا می کنند. نتیجه این خلاء آموزشی، نسلی است که دریا را یک عنصر جغرافیایی دورافتاده می پندارد، نه بخشی از هویت ملی خود.

البته این داستان برای همه یکسان نیست. یک نابرابری پنهان فرهنگی میان مرکزنشینان و ساحل نشینان وجود دارد. برای مردم شمال و جنوب، دریا همسایه دیوار به دیوار است که معیشت و آیین هایشان را شکل داده، اما برای ساکنان فلات مرکزی، دریا هنوز یک غریبه است. کارشناسان هشدار می دهند که اقتصاد دریاپایه فقط با ساخت اسکله و کریدور ترانزیتی ساخته نمی شود؛ بلکه نیازمند مردمی است که سواد دریایی داشته باشند و گردشگری آبی را فراتر از آب تنی ببینند. تا زمانی که جامعه، دریا را “بخشی از خودش” نداند، پروژه های توسعه ای روی آب شناور می مانند و ریشه نمی دوانند.

رسانه ها نیز در این میان بی تقصیر نیستند. تصویر دریا در قاب تلویزیون و اخبار، اغلب خلاصه شده در طوفان، غرق شدگی یا اخبار خشک تجاری. جای خالی مستندها و روایت های هنری که زیست بوم و فرهنگ ساحلی را نشان دهند، به شدت حس می شود. برای آشتی دادن ایرانیان با دریا، نیاز به یک رنسانس فرهنگی داریم؛ از آموزش مهارت های آبی به کودکان گرفته تا برگزاری جشنواره های ساحلی و ثبت میراث ناملموس دریانوردان. احیای این پیوند، یک کار لوکس فرهنگی نیست، بلکه ضرورتی حیاتی برای آینده اقتصاد و توسعه پایدار ایران است.

نظر شما چیست؟ به نظر شما چرا با وجود هزاران کیلومتر ساحل، اکثر ایرانی ها تمایلی به زندگی و کار در شهرهای ساحلی ندارند؟ آیا مشکل فقط امکانات است یا فرهنگ ما با دریا غریبه شده است؟ دیدگاه خود را برای ما بنویسید.